Grote of Onze Lieve Vrouwekerk

Praktische info

Grote of Onze Lieve Vrouwekerk

Geschiedenis

De eerste vermelding van een stenen kerk in Breda komen we tegen in een oorkonde uit 1269. De bouw van de huidige kerk startte in 1410. Engelbrecht 1 van Nassau (de eerste Bredase Nassau) gaf opdracht om een monumentale kerk te bouwen ter ere van de geboorte van zijn zoon Jan IV van Nassau. De kerk moest voorzien worden van een grafkelder waarin de leden van de Nassaufamilie bijgezet konden worden. 
De Onze Lieve Vrouwekerk en de 97 meter hoge toren waren in 1547 voltooid. Vooral Graaf Hendrik III van Nassau droeg ruim bij aan de bouw ervan. 

 

© Stedelijk Museum Breda

Grote Kerk als bedevaartsoord

Begin vijftiende eeuw vond een boer in Niervaert (bij Klundert) een hostie die begon te bloeden wanneer hij hem met zijn schop aanraakte. Een afgezant van de bisschop bevetigde dat  hier een wonder gebeurd was en Niervaert ontwikkelde zich tot bedevaartsoord. Zeker toen er genezingen aan de hostie werden toegeschreven. 

Toen de omgeving van Niervaert geteisterd werd door overstromingen (waaronder de bekende st. Elisathvloed) bracht Jan IV van Nassau de hostie in 1524 uit voorzorg naar Breda. De stroom bedevaartgangers verplaatste zich naar de Bredase Onze Lieve Vrouwekerk. Bij de Beeldenstorm in 1566 ging de monstrans met de hostie vermoedelijk verloren. 
 

Verval en restauratie

De kerk had veel te lijden onder de beeldenstorm in 1566, maar bleef nog tot 1576 in katholieke handen. In 1637 werd de kerk definitief protestants en veranderde de naam in Grote Kerk. Alles wat aan de katholieke eredienst herinnerde, verdween uit de kerk. Gelukkig bleven de grafmonumenten, het koperen doopvont, de oude grafmonumenten en het gebrandschilderde glas bewaard.

Een periode van verval brak aan. De economische teruggang had ook gevolgen voor de kerk. In 1694 brandde de oorspronkelijke bekroning van de toren af. Die werd pas in 1702 gerestaureerd. Veel van de beschadigingen aan de renaissancekunst ontstond aan het eind van de 17e eeuw toen de kerk werd gebruikt als huisvesting voor de Franse soldaten die Breda hadden bezet. Vanaf 1843, en ook nu nog, zijn er veel restauratiewerkzaamhedem aan de kerk. 

© Jan Korebrits

Prinsenkapel

Bijzonder is dat de vroegste voorvaderen van ons Koningshuis begraven liggen in de Prinsenkapel van de Grote Kerk. Ook Vader des Vaderlands Willem van Oranje had er zijn plekje gereserveerd, bij zijn eerste vrouw Anna van Buren. Willem werd echter tijdens de Tachtigjarige Oorlog in Delft vermoord en Breda was in handen van de Spaanse overheerser. Hij werd bijgezet in de Nieuwe Kerk in Delft en na hem alle andere leden van het huis Oranje-Nassau. Het had dus niet veel gescheeld, of de leden van ons Koninklijk Huis zouden in Breda hun laatste rustplaats hebben gevonden. 

© Jan Korebrits

Bekijk de Grote Kerk in 3D!

Leuk om te doen

© Jan Korebrits

Torenbeklimming

Rondleiding Grote Kerk

© Jan Korebrits

Wandel door historisch Breda

Bucketlist voor cultuursnuivers

© Mariëlle Houben

Word vriend van de Grote Kerk

Blind Walls - Kerk Binnenstebuiten

Tot 2027 ondergaat de Grote Kerk een ingrijpende restauratie. Een deel van de façade is verborgen achter een bouwschutting. Op deze bouwschutting zijn nu Blind Walls kunstwerken te zien. De kunstenaars hebben zich laten inspireren door het interieur van de Grote Kerk. In 2021 komen er nog twee kunstenaars bij. 
Bekijk de making of van de eerste kunstwerken. 

Bekijk meer Nassau hotspots